İş Makinelerinde Periyodik Kontrol, Muayene ve İSG Zorunlulukları: Şantiyede Yasal Sorumluluklar ve Yeşil Etiket
6331 sayılı İSG Kanunu ve İş Ekipmanları Yönetmeliği uyarınca iş makinelerinin yıllık periyodik muayenesi, yeşil etiket onayları, akredite kuruluş denetimleri ve şantiye şefinin yasal sorumlulukları.
Türkiye'de inşaat ve madencilik sektörü, iş kazalarının en sık yaşandığı ve bu nedenle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu tarafından en sıkı denetlenen sektörlerin başında gelir. Şantiyede çalışan ekskavatör, vinç, forklift, platform veya beko loder gibi makinelerin teknik güvenliği yalnızca makinenin ömrünü değil, sahada çalışan yüzlerce personelin can güvenliğini doğrudan ilgilendirir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkarılan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, şantiyedeki tüm iş makinelerinin periyodik kontrollerini yasal bir zorunluluk haline getirmiştir.
Bu teknik makalede, şantiye şeflerinin ve filo yöneticilerinin bilmesi gereken yasal muayene standartlarını özetliyoruz.
1. Yasal Dayanak ve Muayene Periyotları
Yönetmelik uyarınca kaldırma, iletme, kazma ve taşıma ekipmanları standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda en az 1 (bir) kez yetkili kişilerce kontrol edilmelidir:
Ekipman Grubu | Azami Kontrol Periyodu | Yapılan Temel Testler |
|---|---|---|
Kaldırma ve İletme (Vinç, Forklift, Telehandler) | Yılda 1 Kez | Statik ve dinamik yük testleri, fren ve halat kontrolleri |
Yükseltilebilen İş Platformları (Manlift, Scissor) | Yılda 1 Kez | Eğim sensörleri, acil indirme valfi, sepet yük testi |
Toprak Hareket Makineleri (Ekskavatör, Beko Loder) | Yılda 1 Kez | Hidrolik basınç kaçakları, pim-burç boşlukları, ROPS/FOPS |
Basınçlı Kaplar & Kompresörler | Yılda 1 Kez | Hidrostatik basınç testi, emniyet ventili kontrolü |
2. Muayeneyi Kimler Yapabilir? EKİPNET Kaydı Zorunluluğu
Geçmişte herhangi bir mühendisin kaşe vurduğu raporlar geçerliyken, günümüzde sistem tamamen dijitalleştirilmiştir:
- Muayeneyi gerçekleştirecek makine mühendislerinin veya yetkili teknikerlerin Bakanlığın EKİPNET veri tabanına kayıtlı ve yetkilendirilmiş olması şarttır.
- EKİPNET kayıt numarası bulunmayan kişilerin düzenlediği raporlar resmi denetimlerde geçersiz sayılır.
3. Renkli Etiket Sistemi: Yeşil, Sarı ve Kırmızı Etiketler
Periyodik muayene tamamlandığında ekipmanın görünür bir noktasına (genellikle kabin camına) denetim etiketi yapıştırılır:
- YEŞİL ETİKET (Uygun): Ekipmanda can ve mal güvenliğini tehlikeye atacak hiçbir eksiklik bulunmadığını, tüm fonksiyonların çalıştığını ve 1 yıl boyunca güvenle kullanılabileceğini belgeler.
- SARI ETİKET (Kusurlu): Can güvenliğini doğrudan tehdit etmeyen tali eksiklikler tespit edilmiştir. Belirlenen süre içinde (genellikle 30 gün) eksikliklerin giderilmesi şartıyla çalışmaya izin verilir.
- KIRMIZI ETİKET (Güvensiz): Ekipmanda ölümcül kaza riski oluşturabilecek ağır kusurlar (fren arızası, çatlak mast, kaçıran hidrolik valf vb.) vardır. Makinenin şantiyede çalıştırılması derhal yasaklanır.
4. Kiralık Makinelerde İSG Sorumluluğu Kime Aittir?
Şantiyede meydana gelen bir iş kazasında sorumluluk zinciri kiralayan ile kiracı arasında paylaşılır:
- Kiralama Şirketinin Sorumluluğu: Makineyi şantiyeye güncel periyodik kontrol raporu, yeşil etiketi, eksiksiz yangın tüpü, tepe lambası ve ROPS/FOPS kabin sertifikasıyla sevk etmekle yükümlüdür.
- Şantiye Yönetiminin Sorumluluğu: Makineyi yalnızca ehliyetli ve sertifikalı operatörlere kullandırmak, günlük görsel ve sıvı seviye kontrollerini yapmak, kapasite aşımı yapmamak ve periyodik muayene süresi dolduğunda yenilenmesini talep etmekle yükümlüdür.
MDK Makine filosundaki tüm makineler, teslimat öncesinde akredite kuruluşlarca denetlenmiş güncel yeşil etiketleriyle ve İSG onaylı muayene dosyasıyla şantiyenize teslim edilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Muayenesi olmayan makine şantiyede kaza yaparsa ne olur?
Periyodik muayenesi eksik olan makinede ölümlü veya yaralanmalı bir kaza meydana gelirse şantiye şefi, İSG uzmanı ve şirket yetkilileri Türk Ceza Kanunu kapsamında "bilinçli taksir" ile yargılanabilir; sigorta şirketleri ise hasar tazminatını ödemeyi reddeder.
Statik ve dinamik yük testi nedir?
Kaldırma makinelerinde statik testte beyan edilen azami kapasitenin 1.25 katı yük askıda bekletilerek yapısal mukavemet ölçülür; dinamik testte ise kapasitenin 1.1 katı yük ile tüm kaldırma ve döndürme hareketleri test edilir.
Sonuç
İSG kuralları şantiyede zaman kaybettiren formaliteler değil, can ve iş güvencesidir. Denetimlerde sıfır ceza ve şantiyede sıfır iş kazası için daima yeşil etiketli ve periyodik kontrolleri tam makineler kiralayınız.
İlgili Hizmet ve Makine Kategorileri
İş makinelerinde periyodik kontrol ve İSG muayenesi yasal olarak ne sıklıkla yapılmalıdır?
6331 sayılı İSG Kanunu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği uyarınca; şantiyelerdeki kaldırma-iletme makineleri ve iş makineleri en geç yılda bir kez yetkili akredite mühendisler tarafından periyodik muayeneden geçmeli, güvenlik testlerini tamamlayarak yeşil etiket almalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Periyodik kontrolü yapılmamış iş makinesinin şantiyede çalıştırılmasının cezası nedir?
Bakanlık müfettişlerince yapılan denetimlerde her bir ekipman için ağır idari para cezaları uygulanır; hayati tehlike tespit edilmesi durumunda ilgili iş kalemi veya tüm şantiye için iş durdurma kararı verilebilir.
Yeşil etiket ve kırmızı etiket ne anlama gelir?
Yeşil etiket, ekipmanın tüm test ve muayenelerden başarıyla geçtiğini ve güvenle kullanılabileceğini gösterir. Kırmızı etiket ise ekipmanda can güvenliğini tehlikeye atan kusurlar bulunduğunu ve kusurlar giderilene kadar çalıştırılmasının yasak olduğunu belirtir.
Kiralık makinelerde periyodik muayene raporunu kim temin eder?
Kurumsal kiralama modelinde makine şantiyeye sevk edilmeden önce akredite kuruluştan alınmış güncel periyodik kontrol raporu ve yeşil etiketi kiralayan firma (MDK Makine) tarafından teslim tutanağı ekinde sunulur.
Teknik Kaynaklar ve Mevzuat
Projeniz İçin Doğru Makineyi Hemen Kiralayın
İhtiyaç duyduğunuz teknik özellikler, zemin koşulları ve kiralama süresine göre en uygun makine ve operatör seçeneklerini değerlendirelim.
Operatörlü İş Makinesi Kiralama
G sınıfı ehliyetli ve İSG evrakları tamamlanmış deneyimli makine operatörlerimiz ile projenizde maksimum verimlilik ve iş güvenliği.
Hizmet Detayını İnceleToprak Silindiri
Yol yapımı, alt temel dolgusu ve taş dolgulu zeminlerin şartnameye uygun sıkıştırma standartları için yüksek titreşim kapasiteli ağır tonajlı toprak silindirleri.
Kategori Filosunu İncele